ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşması olan New START’ın yürürlükten kalkmasıyla birlikte küresel nükleer dengeler sarsılmaya başladı. Anlaşmanın sona ermesinin hemen ardından Washington yönetimi, Çin’i 2020 yılında gizli bir nükleer deneme gerçekleştirmekle suçlayarak uluslararası kamuoyunda yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.
2020 Tarihli Gizli Test İddiası
ABD Dışişleri Bakanlığı Silah Kontrolü Müsteşarı Thomas DiNanno, Viyana’da düzenlenen silahsızlanma konferansında çarpıcı iddialarda bulundu. DiNanno, Çin’in 22 Haziran 2020 tarihinde “yüzlerce tonluk verime sahip” gizli bir nükleer patlama testi gerçekleştirdiğini öne sürdü. ABD’li yetkiliye göre bu bilgiler, istihbarat raporlarının üzerindeki gizliliğin kaldırılmasıyla netlik kazandı.
“ABD hükümeti, Çin’in yüzlerce tonluk verime sahip nükleer patlama testleri gerçekleştirdiğinin farkında.”
Sismik İzleri Saklama Yöntemi: Ayrıştırma
Washington, Pekin’in bu testleri küresel izleme sistemlerinden gizlemek için özel yöntemler kullandığını iddia ediyor. “Ayrıştırma” adı verilen bu yöntemde, patlamanın yer altındaki büyük boşluklarda gerçekleştirilerek sismik etkisinin azaltıldığı ve böylece tespit edilmesinin zorlaştırıldığı belirtiliyor. Ancak uluslararası izleme kurumları, söz konusu tarihte nükleer silah testine uygun herhangi bir sarsıntı saptamadıklarını ifade ediyor.
New START Bitti, Yeni Dönem Başlıyor
Donald Trump yönetimi, on yıllardır süregelen nükleer sınırlamaların artık işlevsiz olduğunu savunuyor. Beyaz Saray, sadece Rusya’yı değil, Çin’i de kapsayan üçlü bir nükleer silah kontrol anlaşması için bastırıyor. Pekin ise kendi cephaneliğinin ABD ve Rusya ile kıyaslanamayacak düzeyde küçük olduğunu belirterek bu masaya oturmaya yanaşmıyor.
Anlaşmaların sona ermesiyle dünyanın en büyük iki nükleer gücü on yıllar sonra ilk kez cephaneliklerine dair bağlayıcı sınırlamalardan çıkmış oldu. Uzmanlar, bu durumun yeni bir nükleer silahlanma yarışını tetikleyebileceğinden endişe ediyor.